Likopen, domatese kırmızı rengini veren karotenoidler sınıfından bir pigmenttir. Likopen ve diğer karotenoidler antioksidan özellik göstermektedir (Antioksidanlar diğer maddelerinin oksidasyonunu önleyen ya da geciktiren ve kronik hastalıklara karşı koruma sağlayabilen maddelerdir).

Yakın zamanda likopenin prostat kanserine karşı rolü hakkında pek çok çalışma yapılmıştır. Aşağıda konuyla ilgili bilimsel çalışmalar ve FDA' nın raporunun özeti yer almaktadır:

İnceleme Çalışmalarının Değerlendirilmesi

Bu raporda, domates ve domates ürünleri ile prostat kanseri arasındaki ilişkiyi değerlendiren 13 inceleme çalışması kullanılmıştır. Amerika'da yürütülen iki büyük çalışmada domates ve domates sosunun alımı ve prostat kanseri riski değerlendirilmiştir. Her iki çalışmanın da metadolojik kalitesinin yüksek olduğu bildirilmiştir. Çalışma kapsamında 47.365 erkek yaklaşık 12 yıl boyunca izlenmiştir. İzleme sırasında 2.481 prostat kanseri vakası tanımlanmıştır. Çalışmanın başlangıcında verilen ve dört yıl arayla uygulanan üç farklı sıklık anketi ile domates sosu alımları değerlendirilmiştir. Her hafta bir ya da birden fazlasının tüketimiyle prostat kanseri için azaltılmış ve bağıl riskler sırasıyla 0.80 (%95 güven aralığında 0.70- 0.91) ve 0.77'dir (%95 güven aralığında 0.66- 0.90).

14.000 erkek üzerinde yürütülen altı yıllık bir başka çalışmada ise izleme sırasında 180 prostat kanseri vakası tespit edilmiştir. Haftada 1-4 defa yada haftada beş seferden fazla domates tüketmenin prostat kanseri oluş sıklığı için azaltılmış ve bağıl risk değerleri sırasıyla 0.62 (%95 güven aralığında 0.40-0.96) ve 0.57 bulunmuştur (%95 güven aralığında 0.35-0.93).

Hollanda'da bir başka çalışmada 642 prostat kanseri vakası ve tesadüfi seçilmiş 1.668 sağlıklı kişi domates ve prostat kanseri riski konusunda değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın yüksek metadolojik kalitede olduğu belirtilmiştir. Domates alımı (25 gram) prostat kanseri ile ilişkilendirilmemiştir ve bağıl risk 1.05 (%95 güven aralığında 0.90-1.22) olarak belirlenmiştir. Domates suyu alımının ise (25 gram) prostat kanseri tekrarı üzerinde etkili olmadığı ve bağıl riskin 1.12 (%95 güven aralığında 0.96-1.29) olduğu bildirilmiştir.

Sekiz vaka kontrol çalışması orta derecede metadoloji kalitesinde olup domates ve prostat kanseri riskinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 0.64 (%95 güven aralığında 0.45-0.91) ihtimal oranı ile günde 109 gramdan fazla domates tüketiminin azaltılmış prostat kanseri riski ile ilişkili olduğu ortaya konmuştur. Bu vaka kontrol çalışması Kanada'da 617 prostat kanseri vakası ve 636 kontrolle gerçekleştirilmiştir. Bir diğer vaka kontrol çalışması da 320 prostat kanseri vakası ve 246 kontrolle Yunanistan'da gerçekleştirilmiştir. 1.91 (%95 güven aralığında 1.20 - 3.04) ihtimal oranı ile pişmiş domates tüketiminin azaltılması prostat kanseri riskinin artışıyla ilişkilendirilmiştir. Ancak çiğ domates tüketimi ve prostat kanseri riski arasında bir ilişki bulunamamıştır. Çin'de 130 prostat kanseri vakası ve 274 kontrolle yürütülen çalışmada ise 0.16 (%95 güven aralığında 0.07-0.38) ihtimal oranı ile domates alımı azaltılmış prostat kanseri ile ilişkili bulunmuştur.

Sekiz vaka kontrol çalışmasından beşi domates tüketimi ile prostat kanseri riski arasında bir ilişki bulamamıştır. Kanada'da 1,623 vaka ve kontrolden oluşan vaka kontrol çalışmasında 1.0 (%95 güven aralığında 0.7-1.3) ihtimal oranı ile prostat kanseri ile domates ve domates suyu tüketimi arasında bir ilişki bulunamamıştır. İngiltere'de 328 prostat kanseri vakası ve kontrollerle gerçekleştirilen vaka kontrol çalışmasında ise prostat kanseri ile çiğ ya da pişmiş domates arasında ihtimal oranları sırasıyla 1.06 (%95 güven aralığında 0.55-1.62) ve 0.92 (%95 güven aralığında 0.59-1.42) olmak üzere herhangi bir ilişki bulunamamıştır.

Bir diğer vaka kontrol çalışması ise ABD'de 932 prostat kanseri vakası ve 1.201 kontrol ile gerçekleştirilmiştir. Domates suyu ve çiğ/pişmiş domates tüketiminin prostat kanseri riski ile ilgili olmadığı sonucuna varılmıştır. ABD ve Kanada'da farklı etnik gruplardan kişilerin yer aldığı 1.619 prostat kanseri vakası ve 1.618 kontrolü içeren çalışmada yine domates ya da pişmiş domates tüketiminin prostat kanseri riski ile ilişkisinin bulunmadığı görülmüştür. Hawaii'deki çalışmada ise 452 prostat kanseri vakası ve 899 kontrol kullanılmıştır. Domates tüketiminin prostat kanseri riski ile ilgisi bulunmadığı sonucu alınmıştır.

Metadolojik kalitesi orta düzeyde iki ekolojik çalışmada domates tüketimi ve prostat kanseri riski değerlendirilmiştir. 41 ülkeye ait prostat kanseri ölüm oranı verileri her bir ülkenin domates arzı ile karşılaştırılmıştır. Domates tüketiminin günde beş kilokaloriden fazla olduğu 28 ülkede domates alımı ve prostat kanser ölümü arasında güçlü bir koruyucu korelasyon belirlenmiştir. 44 ülkede prostat kanseri görülme sıklığı ve domates alımı verileri değerlendirildiğinde ise domates tüketimi ve prostat kanseri arasında korelasyon bulunamamıştır.


Sonuç

Ön hazırlık niteliğindeki az sayıda bilimsel araştırma haftada ½- 1 fincan domates ve/veya domates sosunun prostat kanseri riskini azalttığını belirtmektedir, benzer şekilde FDA' ya göre de bu iddiayı destekleyecek çok az bilimsel kanıt mevcuttur.

Referans
http://www.cfsan.fda.gov/~dms/qhclyco2.html